W Polsce filc odegrał znaczącą rolę w życiu mieszkańców wsi i miast.
Wykopaliska archeologiczne odkryły, że filc w Polsce obecny był już
od IX w. n.e. Filc rozpowszechnił się tu, jak w całej Europie
w okresie XIII – XVIII w., a najważniejszym wyrobem filcowym były
nakrycia głowy oraz buty, skarpety, okrycia i koce. W chłodnym
klimacie te wyroby były dość powszechnie użytkowane przez ludność
na wsi i w miastach. Obok manufaktur produkujących wyroby z surowej
wełny, równie rozwinięta była produkcja sukna, które służyło m.in.
do szycia sukman, części wierzchniej ubioru. Takie sukmany obecne
były jeszcze na początku XX w. w strojach chłopskich w wielu
regionach Polskich.
Niestety do dziś nie pozostało wiele śladów praktyk filcarskich.
Udało mi się jednak odnaleźć miejsca, gdzie przetrwała jeszcze wiedza
i umiejętności filcowania walonek i folowania sukna. Walonki, czyli
filcowe proste buty używane przede wszystkim na wsi, są
charakterystyczne dla wschodniej Polski, w szczególności Podlasia.
Tam właśnie w Studziwodach, części Bielska Podlaskiego, są jeszcze
osoby, które zajmowały się ręcznym wyrobem walonek w okresie
powojennym, aż do lat 80. Wśród mieszkańców południowej Polski,
szczególnie górali podhalańskich, beskidzkich, orawskich, przetrwały
tradycje wyrobu sukna na potrzeby strojów ludowych - dawnych
pasterskich (portki, cuchy, torby, kapce). Tutaj ręcznie tkane sukno
z wełny z górskich owiec jeszcze niedawno (w latach 60.), dla
wzmocnienia tkaniny, poddawane były folowaniu na foluszu napędzanym
kołem wodnym.
Dzięki uprzejmości mieszkańców Studziwód oraz Pana Doroteusza Fionika
(animator kultury białoruskiej, autor wielu artykułów i publikacji
regionalnych, założyciel Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach) udało
się odtworzyć proces powstawania walonek na Podlasiu. Dzięki pomocy
Muzeum –
Orawski Park Etnograficzny
w Zubrzycy Górnej i Pana Tadeusza Szostaka-Berdy z Poronina (znawca
kultury Podhala, kontynuuje rodzinne tradycje szycia i zdobienia
góralskich strojów ludowych) udało się odtworzyć proces powstawania
sukna na Orawie i Podhalu. Oba wyjątkowe zdarzenia zostały
zarejestrowane w 2008 roku i powstały niezwykle cenne filmy
dokumentalne przedstawiające ginące rzemiosło.
